Czerwone flagi AML w księgowości – jak rozpoznać transakcje podejrzane?

Ustawa o AML nie zawiera listy „czerwonych flag”, ale wskazuje, na co biuro rachunkowe jako instytucja obowiązana ma zwracać uwagę: na transakcje skomplikowane, opiewające na wysokie kwoty bez uzasadnienia, przeprowadzane w nietypowy sposób lub niemające uzasadnienia prawnego ani gospodarczego (art. 43 ust. 4 ustawy o AML). Takie transakcje trzeba wyjaśnić, a gdy pojawi się podejrzenie prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, zawiadamia się Generalnego Inspektora Informacji Finansowej (GIIF, art. 10 ust. 1 pkt 2).

Ostatnia aktualizacja stanu prawnego: 06.10.2026

Kluczowe wnioski

• Usługowe prowadzenie ksiąg rachunkowych jest działalnością instytucji obowiązanej (art. 2 ust. 1 pkt 17 ustawy o AML), więc biuro rachunkowe prowadzi bieżącą analizę transakcji klientów.
• Ustawa nie używa pojęcia „czerwone flagi” ani nie podaje katalogu sygnałów; wskazuje przykładowe okoliczności wyższego ryzyka (art. 43 ust. 2) i cztery cechy transakcji wymagające wyjaśnienia (art. 43 ust. 4).
• Sygnał ostrzegawczy to jeszcze nie podejrzenie: najpierw wyjaśnienie okoliczności i intensyfikacja monitorowania, dopiero potem ewentualne zawiadomienie GIIF.
• Fakt przekazania zawiadomienia GIIF oraz informacje o prowadzonej analizie objęte są tajemnicą (art. 54 ust. 1 ustawy o AML).

Czy ustawa o AML definiuje „czerwone flagi”?

Nie. W tekście jednolitym ustawy (Dz.U. 2025 poz. 644) nie występuje pojęcie „czerwonych flag”, a przepisy nie zawierają zamkniętego katalogu zachowań klientów, które należy uznać za podejrzane. Biuro rachunkowe jest instytucją obowiązaną na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 17 ustawy o AML i ma stosować środki bezpieczeństwa finansowego, w tym bieżące monitorowanie stosunków gospodarczych klienta (art. 33 ust. 1 i art. 34 ust. 1 pkt 4). Ustawa każe natomiast rozpoznawać i oceniać ryzyko związane ze stosunkami gospodarczymi (art. 33 ust. 2) oraz stosować środki bezpieczeństwa finansowego w zakresie i z intensywnością uwzględniającymi to ryzyko (art. 33 ust. 4). Z tego powodu ten wpis nie podaje „20 sygnałów”: ustawa takiej listy nie przewiduje, a źródłem dla pozostałych przykładów musiałyby być materiały spoza tekstu przepisów.

Jakie okoliczności ustawa wskazuje jako przejaw wyższego ryzyka?

Zgodnie z art. 43 ust. 2 ustawy o AML o wyższym ryzyku prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu „może świadczyć w szczególności” szereg okoliczności; jest to lista przykładowa, a wystąpienie jednej z nich nie oznacza jeszcze podejrzenia przestępstwa. Dla pracy księgowego szczególnie istotne są następujące:

• nawiązywanie stosunków gospodarczych w nietypowych okolicznościach (pkt 1);
• przedmiot działalności klienta obejmujący znaczną liczbę lub wysokie kwoty transakcji gotówkowych (pkt 3);
• nietypowa lub nadmiernie złożona struktura własnościowa klienta w porównaniu z rodzajem i zakresem jego działalności (pkt 4);
• nawiązywanie lub utrzymywanie stosunków gospodarczych bez fizycznej obecności klienta, jeżeli związane z tym wyższe ryzyko nie zostało ograniczone w inny sposób (pkt 7);
• zlecanie przez nieznane lub niepowiązane z klientem podmioty trzecie transakcji, których beneficjentem jest klient (pkt 8);
• powiązanie stosunków gospodarczych lub transakcji okazjonalnej z państwem trzecim wysokiego ryzyka, z państwem o wysokim poziomie korupcji lub innej działalności przestępczej albo z państwem objętym sankcjami ONZ lub UE (pkt 10);
• powiązanie z ropą naftową, bronią, metalami szlachetnymi, produktami tytoniowymi, artefaktami kulturowymi, kością słoniową, gatunkami chronionymi lub innymi przedmiotami o znaczeniu archeologicznym, historycznym, kulturowym i religijnym lub o szczególnej wartości naukowej (pkt 11).

Pełna lista obejmuje także m.in. spółki z akcjami na okaziciela, usługi sprzyjające anonimowości i nowe kanały dystrybucji (art. 43 ust. 2 pkt 2, 6 i 9). W przypadkach wyższego ryzyka instytucje obowiązane stosują wzmożone środki bezpieczeństwa finansowego (art. 43 ust. 1).

Jakie cechy transakcji wymagają wyjaśnienia?

Według art. 43 ust. 4 ustawy o AML obowiązek działania powstaje, gdy ujawni się transakcje: (1) skomplikowane, (2) opiewające na wysokie kwoty, które nie są uzasadnione okolicznościami przeprowadzenia transakcji, (3) przeprowadzane w nietypowy sposób lub (4) wydające się nie mieć uzasadnienia prawnego lub gospodarczego. W takiej sytuacji instytucja obowiązana podejmuje działania w celu wyjaśnienia okoliczności, w jakich przeprowadzono te transakcje, a w przypadku transakcji w ramach stosunków gospodarczych intensyfikuje stosowanie środka bezpieczeństwa finansowego z art. 34 ust. 1 pkt 4, czyli bieżącego monitorowania tych stosunków.

W praktyce księgowej oznacza to, że punktem wyjścia jest zestawienie danych z dokumentów z tym, co biuro wie o kliencie. Przykład hipotetyczny (ilustracyjny, nie opisuje realnego przypadku): klient prowadzący niewielką działalność usługową przekazuje do zaksięgowania dokumenty dotyczące transakcji o wysokiej wartości z podmiotem, o którym biuro nic nie wie, a płatności za jego usługi regulują nieznane osoby trzecie. Biuro porównuje to z rodzajem i zakresem działalności klienta (art. 34 ust. 1 pkt 4 lit. a), prosi o wyjaśnienia i dokumentuje wynik.

Jak sygnały ostrzegawcze łączą się z bieżącym monitorowaniem klienta?

Zgodnie z art. 43 ust. 3 ustawy o AML instytucje obowiązane prowadzą bieżącą analizę przeprowadzanych transakcji. Jest ona elementem bieżącego monitorowania stosunków gospodarczych, które obejmuje analizę transakcji w celu zapewnienia, że są zgodne z wiedzą instytucji obowiązanej o kliencie, rodzaju i zakresie jego działalności oraz z ryzykiem prania pieniędzy i finansowania terroryzmu związanym z tym klientem, a w uzasadnionych okolicznościami przypadkach także badanie źródła pochodzenia wartości majątkowych klienta (art. 34 ust. 1 pkt 4 lit. a i b). Instytucje obowiązane dokumentują wyniki bieżącej analizy przeprowadzanych transakcji (art. 34 ust. 3). Przy ocenie ryzyka związanego z klientem uwzględnia się w szczególności rodzaj klienta, obszar geograficzny, przeznaczenie rachunku, rodzaj produktów i usług, poziom wartości majątkowych lub wartość transakcji oraz cel, regularność i czas trwania stosunków gospodarczych (art. 33 ust. 3 pkt 1–6).

Kiedy sygnał ostrzegawczy staje się podejrzeniem i co wtedy zrobić?

Zgodnie z art. 74 ust. 1 ustawy o AML instytucja obowiązana zawiadamia Generalnego Inspektora o okolicznościach, które mogą wskazywać na podejrzenie popełnienia przestępstwa prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu. Zawiadomienie przekazuje się niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 2 dni roboczych od dnia potwierdzenia przez instytucję obowiązaną tego podejrzenia (art. 74 ust. 2). Samo podejrzenie jest też przesłanką stosowania środków bezpieczeństwa finansowego (art. 35 ust. 1 pkt 5).

Odrębny tryb dotyczy uzasadnionego podejrzenia, że określona transakcja lub określone wartości majątkowe mogą mieć związek z praniem pieniędzy lub finansowaniem terroryzmu: instytucja obowiązana niezwłocznie zawiadamia wtedy Generalnego Inspektora za pomocą środków komunikacji elektronicznej (art. 86 ust. 1). Do czasu otrzymania żądania lub zwolnienia, nie dłużej niż przez 24 godziny od potwierdzenia przyjęcia zawiadomienia, instytucja nie przeprowadza tej transakcji ani innych transakcji obciążających rachunek, na którym zgromadzono wskazane wartości majątkowe (art. 86 ust. 4). Generalny Inspektor może przekazać żądanie wstrzymania transakcji lub blokady rachunku na okres nie dłuższy niż 96 godzin (art. 86 ust. 5).

Czy o zawiadomieniu można poinformować klienta?

Zasadniczo nie. Zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy o AML instytucje obowiązane, ich pracownicy i inne osoby działające w ich imieniu zachowują w tajemnicy fakt przekazania Generalnemu Inspektorowi lub innym właściwym organom informacji określonych w rozdziałach 7 i 8 oraz informacje o planowaniu wszczęcia i prowadzeniu analizy dotyczącej prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu. Ustawa przewiduje od tej zasady wyjątki (art. 54 ust. 2 i 3 oraz art. 86 ust. 12), więc w konkretnej sprawie trzeba je sprawdzić w tekście przepisów.

FAQ

Czy każda czerwona flaga oznacza obowiązek zgłoszenia do GIIF?

Nie. Obowiązek zawiadomienia z art. 74 ust. 1 ustawy o AML dotyczy okoliczności, które mogą wskazywać na podejrzenie popełnienia przestępstwa prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu. W przypadku transakcji z art. 43 ust. 4 pierwszym krokiem jest wyjaśnienie okoliczności i intensyfikacja monitorowania klienta.

Czy biuro rachunkowe musi analizować transakcje klientów?

Tak. Art. 43 ust. 3 ustawy o AML nakłada na instytucje obowiązane obowiązek prowadzenia bieżącej analizy przeprowadzanych transakcji, a biuro rachunkowe jest instytucją obowiązaną (art. 2 ust. 1 pkt 17). Wyniki analizy się dokumentuje (art. 34 ust. 3).

Czy wolno powiedzieć klientowi, że biuro złożyło zawiadomienie?

Co do zasady nie: art. 54 ust. 1 pkt 1 ustawy o AML nakazuje zachować w tajemnicy fakt przekazania informacji Generalnemu Inspektorowi. Wyjątki wynikają z art. 54 ust. 2 i 3 oraz art. 86 ust. 12.

Materiał informacyjny, nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na dzień 06.10.2026.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 644 – art. 2 ust. 1 pkt 17; art. 10 ust. 1 pkt 2; art. 33 ust. 1 i 3; art. 34 ust. 1 pkt 4 i ust. 3; art. 35 ust. 1 pkt 5; art. 43 ust. 1–4; art. 54 ust. 1–3; art. 74 ust. 1–2; art. 86 ust. 1, 4, 5 i 12. Tekst: api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2025/644/text.pdf (pobrano 06.10.2026).
2. Akty zmieniające ustawę ogłoszone po tekście jednolitym, sprawdzone 06.10.2026 i niezmieniające cytowanych przepisów: Dz.U. 2025 poz. 1669 (metadane ELI), Dz.U. 2026 poz. 875 (metadane ELI), Dz.U. 2026 poz. 1206 (metadane ELI); pobrano 06.10.2026.