Klient krajowy czy zagraniczny: jak ocenić ryzyko geograficzne w AML?

Ryzyko geograficzne w AML ocenia się nie według tego, czy klient jest krajowy czy zagraniczny, lecz według tego, z jakimi państwami są powiązani klient, jego stosunki gospodarcze lub transakcje. Biuro rachunkowe prowadzące księgi usługowo jest instytucją obowiązaną (art. 2 ust. 1 pkt 17 ustawy o AML), więc musi uwzględniać państwa i obszary geograficzne w ocenie ryzyka (art. 27 ust. 1) i w ocenie ryzyka każdego klienta (art. 33 ust. 3 pkt 2). Powiązanie z państwem trzecim wysokiego ryzyka wskazanym przez Komisję Europejską wymusza wzmożone środki bezpieczeństwa finansowego (art. 44 ust. 1). Wpisz to do swojej procedury wewnętrznej AML w biurze rachunkowym.

Ostatnia aktualizacja stanu prawnego: 10.11.2026

Kluczowe wnioski

• Ustawa każe uwzględniać państwa lub obszary geograficzne zarówno w ocenie ryzyka całej instytucji (art. 27 ust. 1), jak i w ocenie ryzyka związanego z konkretnym klientem (art. 33 ust. 3 pkt 2).
• Przy powiązaniu z państwem trzecim wysokiego ryzyka zidentyfikowanym przez Komisję Europejską wzmożone środki bezpieczeństwa finansowego są obowiązkowe (art. 44 ust. 1), a nie tylko możliwe.
• Ustawa nie używa pojęcia raju podatkowego; zamiast tego wskazuje kilka kategorii państw, z którymi powiązanie może świadczyć o wyższym ryzyku (art. 43 ust. 2 pkt 10).
• Rezydencja w państwie członkowskim może świadczyć o niższym ryzyku, ale uproszczone środki wolno stosować dopiero wtedy, gdy potwierdzi to ocena ryzyka (art. 42 ust. 1).

O metodzie oceny ryzyka biura piszemy w tekście ocena ryzyka instytucji obowiązanej.

Czy biuro rachunkowe musi oceniać ryzyko geograficzne?

Tak. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o AML instytucje obowiązane identyfikują i oceniają ryzyko związane z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu, uwzględniając czynniki ryzyka dotyczące klientów, państw lub obszarów geograficznych, produktów, usług, transakcji lub kanałów dostaw; działania te mają być proporcjonalne do charakteru i wielkości instytucji. Zgodnie z art. 27 ust. 3 ocenę ryzyka aktualizuje się w razie potrzeby, nie rzadziej niż co 2 lata, w szczególności w związku ze zmianami tych czynników.

Na poziomie pojedynczego klienta art. 33 ust. 3 pkt 2 wymaga udokumentowania rozpoznanego ryzyka z uwzględnieniem obszaru geograficznego, a art. 33 ust. 4 nakazuje stosować środki bezpieczeństwa finansowego w zakresie i z intensywnością odpowiadającymi rozpoznanemu ryzyku.

Kto jest państwem trzecim wysokiego ryzyka?

Według art. 2 ust. 2 pkt 13 ustawy o AML jest to państwo identyfikowane na podstawie informacji z wiarygodnych źródeł, w tym raportów z ewaluacji prowadzonych przez FATF i powiązane z nią organy lub organizacje, jako nieposiadające skutecznego systemu przeciwdziałania praniu pieniędzy lub finansowaniu terroryzmu albo posiadające w nim znaczące braki. Przepis wskazuje w szczególności państwo trzecie zidentyfikowane przez Komisję Europejską w akcie delegowanym wydanym na podstawie art. 9 dyrektywy 2015/849. Definicja nie wymienia żadnych państw z nazwy.

Jakie państwa wskazuje dziś Komisja Europejska?

Wykaz jest w załączniku do rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2016/1675 (art. 1 rozporządzenia). Według wersji skonsolidowanej obowiązującej od 29.01.2026, uwzględniającej zmiany rozporządzeniami delegowanymi (UE) 2026/46 i 2026/83, w załączniku są:

• część I (państwa, które złożyły pisemne zobowiązanie polityczne wysokiego szczebla i mają plan działania z FATF): Afganistan, Algieria, Angola, Boliwia, Brytyjskie Wyspy Dziewicze, Kamerun, Wybrzeże Kości Słoniowej, Demokratyczna Republika Konga, Haiti, Kenia, Laos, Liban, Monako, Mjanma, Namibia, Nepal, Sudan Południowy, Syria, Trynidad i Tobago, Vanuatu, Wenezuela, Wietnam, Jemen;
• część II: Iran;
• część III: Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna;
• część IV (państwa nieobjęte wezwaniem do działania ani zwiększonym monitorowaniem FATF, których członkostwo w FATF jest zawieszone): Federacja Rosyjska.

Rozporządzenie 2026/83 dodało do części I Boliwię i Brytyjskie Wyspy Dziewicze oraz usunęło z niej Burkina Faso, Mali, Mozambik, Nigerię, Republikę Południowej Afryki i Tanzanię; rozporządzenie 2026/46 dodało Rosję. Oba weszły w życie dwudziestego dnia po publikacji w Dzienniku Urzędowym UE z 9.01.2026. Lista zmienia się w czasie, dlatego przed każdą oceną sprawdzaj aktualny załącznik. Według metadanych EUR-Lex dyrektywa 2015/849 traci moc 9.07.2027, uchylona dyrektywą (UE) 2024/1640 — warto śledzić, jak zmieni się podstawa tej listy.

Kiedy powiązanie z innym państwem oznacza wyższe ryzyko?

Zgodnie z art. 43 ust. 2 pkt 10 ustawy o AML o wyższym ryzyku może świadczyć powiązanie stosunków gospodarczych lub transakcji okazjonalnej z:

• państwem trzecim wysokiego ryzyka,
• państwem określanym przez wiarygodne źródła jako państwo o wysokim poziomie korupcji lub innego rodzaju działalności przestępczej, państwo finansujące lub wspierające czyny o charakterze terrorystycznym albo takie, z którym łączona jest działalność organizacji terrorystycznych,
• państwem, wobec którego ONZ lub Unia Europejska podjęły decyzję o nałożeniu sankcji lub szczególnych środków ograniczających.

Na tę samą kategorię państw odwołuje się art. 43 ust. 2 pkt 2 lit. c: wyższe ryzyko może wynikać z tego, że klient jest rezydentem takiego państwa. Przepis mówi o ryzyku, które może wystąpić, więc to ocena biura rozstrzyga o wadze czynnika.

Jakie środki stosować przy państwie z wykazu Komisji?

Art. 44 ust. 1 ustawy o AML nakazuje stosować wzmożone środki bezpieczeństwa finansowego w stosunkach gospodarczych lub transakcjach związanych z państwem trzecim wysokiego ryzyka zidentyfikowanym przez Komisję Europejską. Podejmuje się co najmniej następujące działania:

1. uzyskanie dodatkowych informacji o kliencie, beneficjencie rzeczywistym i zamierzonym charakterze stosunków gospodarczych,
2. uzyskanie informacji o źródle majątku klienta i beneficjenta rzeczywistego oraz o źródle pochodzenia wartości majątkowych,
3. uzyskanie informacji o przyczynach i okolicznościach zamierzonych lub przeprowadzonych transakcji,
4. uzyskanie akceptacji kadry kierowniczej wyższego szczebla na nawiązanie lub kontynuację stosunków,
5. zwiększenie liczby i częstotliwości monitorowania stosunków gospodarczych oraz liczby transakcji typowanych do dalszej analizy.

Według art. 44a przy transakcji związanej z takim państwem instytucja obowiązana, oprócz tych środków, podejmuje co najmniej jedno z działań ograniczających ryzyko: dodatkowe czynności w ramach wzmożonych środków, zintensyfikowane obowiązki informowania lub raportowania transakcji albo ograniczenie zakresu stosunków gospodarczych lub transakcji.

Czy klient z Polski lub z UE ma automatycznie niskie ryzyko?

Nie automatycznie. Art. 42 ust. 2 pkt 1 lit. d ustawy o AML wymienia rezydenturę klienta w państwie członkowskim wśród okoliczności, które mogą świadczyć o niższym ryzyku, a pkt 6 lit. a — powiązanie stosunków gospodarczych z państwem członkowskim. Zgodnie z art. 42 ust. 1 uproszczone środki bezpieczeństwa finansowego instytucje obowiązane mogą jednak stosować dopiero wtedy, gdy ocena ryzyka z art. 33 ust. 2 potwierdziła niższe ryzyko. Krajowy klient, którego transakcje prowadzą do państwa z wykazu Komisji, nie jest więc ryzykiem niskim tylko dlatego, że ma polską siedzibę.

Co z rajami podatkowymi?

W przeanalizowanym tekście jednolitym ustawy o AML nie ma pojęcia raju podatkowego. Można by oczekiwać osobnego reżimu dla takich jurysdykcji, ale ustawa posługuje się kategoriami opisanymi wyżej: państwem trzecim wysokiego ryzyka, państwem o wysokim poziomie korupcji lub innej działalności przestępczej oraz państwem objętym sankcjami. To, czy dana jurysdykcja mieści się w którejś z nich, trzeba sprawdzić w wiarygodnych źródłach i w załączniku do rozporządzenia 2016/1675. Przykładowo Brytyjskie Wyspy Dziewicze są w tym załączniku, ale z tego powodu, że znalazły się na liście FATF, a nie dlatego, że ustawa uznaje je za raj podatkowy.

Jak to wygląda na przykładzie (hipotetycznym)?

Hipotetyczna sytuacja: spółka z siedzibą w Brytyjskich Wyspach Dziewiczych zgłasza się do biura rachunkowego z prośbą o usługowe prowadzenie ksiąg. Biuro stwierdza, że państwo jest w załączniku do rozporządzenia 2016/1675, więc stosunki gospodarcze są związane z państwem trzecim wysokiego ryzyka. Od razu stosuje środki z art. 44 ust. 1 (m.in. informacje o źródle majątku i akceptacja kadry kierowniczej wyższego szczebla) i dokumentuje, że obszar geograficzny podniósł ocenę ryzyka (art. 33 ust. 3 pkt 2). Jeżeli klient nie ma związku z państwem z wykazu ani z innymi państwami z art. 43 ust. 2 pkt 10, rodzaj stosowanych środków wynika z oceny ryzyka według art. 33 ust. 4.

Jak ująć ryzyko geograficzne w dokumentacji biura?

Praktyczny wniosek z art. 27 ust. 3 i art. 33 ust. 3: ocena ryzyka biura powinna wskazywać, jakie państwa i obszary występują wśród klientów i kontrahentów, a karta klienta powinna dokumentować rozpoznany czynnik geograficzny. Ponieważ wykaz Komisji się zmienia, aktualizację oceny warto powiązać także ze zmianami wykazu, a nie tylko z terminem dwuletnim. To wniosek redakcji, nie wprost wymóg ustawy.

FAQ

Czy klient będący obywatelem państwa z listy Komisji to zawsze wyższe ryzyko?

Art. 43 ust. 2 pkt 2 lit. c mówi o rezydencie państwa z pkt 10, a nie o obywatelstwie. Obywatelstwo jest uwzględnione w innym przepisie (art. 43 ust. 2 pkt 12, dotyczący obywateli państw trzecich ubiegających się o pobyt lub obywatelstwo w zamian za transfery kapitałowe, nieruchomości, obligacje lub inwestycje). Samo obywatelstwo nie jest więc automatyczną przesłanką wzmożonych środków.

Czy biuro musi samo ustalać listę państw wysokiego ryzyka?

Lista Komisji Europejskiej jest gotowa i stanowi załącznik do rozporządzenia 2016/1675. Poza nią art. 2 ust. 2 pkt 13 i art. 43 ust. 2 pkt 10 odsyłają do wiarygodnych źródeł, np. raportów FATF, ocenę z nich trzeba więc uwzględnić w analizie.

Czy każde powiązanie z państwem z wykazu wymaga zakończenia współpracy?

Nie wynika to z art. 44 ani 44a. Art. 44a przewiduje wybór co najmniej jednego działania ograniczającego ryzyko, z których jednym jest ograniczenie zakresu stosunków lub transakcji; pozostałe to dodatkowe czynności i zintensyfikowane raportowanie.

Materiał informacyjny, nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na dzień 10.11.2026.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu — tekst jednolity: obwieszczenie Marszałka Sejmu z 9 maja 2025 r., Dz.U. 2025 poz. 644; akty zmieniające ogłoszone po tekście jednolitym: Dz.U. 2025 poz. 1669, Dz.U. 2026 poz. 875, Dz.U. 2026 poz. 1206 (żaden nie zmienia cytowanych przepisów). Cytowane: art. 2 ust. 1 pkt 17, art. 2 ust. 2 pkt 13, art. 27 ust. 1 i 3, art. 33 ust. 3 pkt 2 i ust. 4, art. 42 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 lit. d i pkt 6 lit. a, art. 43 ust. 2 pkt 2 lit. c, pkt 10 i pkt 12, art. 44 ust. 1, art. 44a. Tekst: https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2025/644/text.pdf, pobrano 10.11.2026.
2. Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2016/1675 z dnia 14 lipca 2016 r. uzupełniające dyrektywę (UE) 2015/849 przez określenie państw trzecich wysokiego ryzyka, w wersji skonsolidowanej z 29.01.2026 (uwzględnia rozporządzenia delegowane (UE) 2026/46 i (UE) 2026/83): art. 1 i załącznik, część I–IV. Tekst: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:02016R1675-20260129, pobrano 10.11.2026.
3. Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2026/83 z dnia 4 grudnia 2025 r. (Dz.Urz. UE L z 9.01.2026), art. 2 o wejściu w życie. Tekst: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:32026R0083, pobrano 10.11.2026.
4. Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2026/46 z dnia 3 grudnia 2025 r. (Dz.Urz. UE L z 9.01.2026), dodanie Rosji do wykazu oraz przepis o wejściu w życie. Tekst: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:32026R0046, pobrano 10.11.2026.
5. Dyrektywa (UE) 2015/849 — metadane EUR-Lex (data końca obowiązywania 9.07.2027, uchylenie dyrektywą (UE) 2024/1640): https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=CELEX:32015L0849, pobrano 10.11.2026.