Tak – każde biuro rachunkowe prowadzące usługowo księgi rachunkowe musi opracować i wdrożyć wewnętrzną procedurę anonimowego zgłaszania naruszeń przepisów o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy. Obowiązek wynika wprost z art. 53 ust. 1 ustawy o AML i nie jest uzależniony od liczby pracowników: procedura ma obejmować zarówno pracowników, jak i inne osoby wykonujące czynności na rzecz biura. To osobny, wewnętrzny kanał służący sygnalizowaniu łamania zasad AML – nie należy go mylić z przekazywaniem GIIF zawiadomień o transakcjach podejrzanych. Procedura anonimowego zgłaszania jest elementem szerszego systemu zgodności, który opisaliśmy w przewodniku „jak napisać wewnętrzną procedurę AML dla biura rachunkowego”.
Ostatnia aktualizacja stanu prawnego: 20.11.2026
Kluczowe wnioski
- Procedura anonimowego zgłaszania naruszeń z art. 53 to obowiązek każdej instytucji obowiązanej, w tym biura rachunkowego (art. 2 ust. 1 pkt 17 ustawy o AML) – ustawa nie przewiduje progu wielkości ani liczby zatrudnionych.
- Ustawa wymienia siedem obowiązkowych elementów, które procedura musi określać (art. 53 ust. 2 pkt 1–7) – od osoby odbierającej zgłoszenia po termin usunięcia danych osobowych.
- Osoba zgłaszająca jest chroniona: biuro zapewnia jej ochronę przed represjami i ma ustawowy zakaz pogarszania jej sytuacji (art. 53 ust. 3 i 4).
- Brak wdrożenia procedury z art. 53 jest zagrożony karą administracyjną (art. 147 pkt 10 ustawy o AML).
Czy biuro rachunkowe musi mieć procedurę anonimowego zgłaszania naruszeń AML?
Tak – zgodnie z art. 53 ust. 1 ustawy o AML instytucje obowiązane „opracowują i wdrażają wewnętrzną procedurę anonimowego zgłaszania przez pracowników lub inne osoby wykonujące czynności na rzecz instytucji obowiązanej rzeczywistych lub potencjalnych naruszeń przepisów z zakresu przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu”. Biuro rachunkowe prowadzące działalność w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych jest instytucją obowiązaną na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 17, więc obowiązek ten dotyczy go wprost.
Co istotne, przepis nie uzależnia obowiązku od liczby pracowników ani wielkości biura. Mówi o „pracownikach lub innych osobach wykonujących czynności na rzecz instytucji obowiązanej”, a więc procedura ma obejmować także np. współpracowników czy zleceniobiorców. Ten obowiązek należy odróżnić od innego, pokrewnego wymogu: ogólna wewnętrzna procedura AML biura musi dodatkowo zawierać „zasady zgłaszania przez pracowników rzeczywistych lub potencjalnych naruszeń” (art. 50 ust. 2 pkt 8). Art. 53 idzie dalej – nakazuje stworzenie odrębnej, anonimowej ścieżki zgłaszania naruszeń.
Czym procedura z art. 53 różni się od zawiadomienia GIIF?
Art. 53 dotyczy wewnętrznego kanału zgłaszania naruszeń zasad AML wewnątrz biura, a nie raportowania na zewnątrz. To zupełnie inny obowiązek niż przekazywanie Generalnemu Inspektorowi Informacji Finansowej zawiadomień o okolicznościach mogących wskazywać na pranie pieniędzy – te ostatnie wynikają z rozdziałów 7 i 8 ustawy, a zasady ich realizacji są ujmowane w ogólnej procedurze wewnętrznej (art. 50 ust. 2 pkt 6).
W uproszczeniu: procedura z art. 53 służy pracownikowi, który chce zasygnalizować, że w biurze łamane są przepisy AML (np. pomijanie środków bezpieczeństwa finansowego), i chce zrobić to anonimowo oraz bez obawy o reperkusje. Zawiadomienie do GIIF dotyczy natomiast konkretnych transakcji lub klientów. Jak oceniać ryzyko po stronie samego biura, opisaliśmy we wpisie o ocenie ryzyka instytucji obowiązanej.
Co musi zawierać procedura anonimowego zgłaszania naruszeń?
Zakres procedury wyznacza art. 53 ust. 2 ustawy o AML. Procedura określa w szczególności:
- osobę odpowiedzialną za odbieranie zgłoszeń (art. 53 ust. 2 pkt 1);
- sposób odbierania zgłoszeń (pkt 2);
- sposób ochrony zgłaszającego, zapewniający co najmniej ochronę przed działaniami represyjnymi, pogarszającymi jego sytuację prawną lub faktyczną albo polegającymi na kierowaniu gróźb (pkt 3);
- sposób ochrony danych osobowych – zarówno osoby zgłaszającej, jak i osoby, której zarzuca się naruszenie, zgodnie z przepisami o ochronie danych osobowych (pkt 4);
- zasady zachowania poufności, gdy tożsamość tych osób zostanie ujawniona lub jest możliwa do ustalenia (pkt 5);
- „rodzaj i charakter działań następczych podejmowanych po odebraniu zgłoszenia” (pkt 6);
- termin usunięcia przez biuro danych osobowych zawartych w zgłoszeniach (pkt 7).
Warto zauważyć, że ustawa nie narzuca jednego, sztywnego terminu przechowywania danych ze zgłoszeń – wymaga jedynie, by procedura taki termin określała (art. 53 ust. 2 pkt 7). Decyzję, jak długo dane są przechowywane, biuro podejmuje samodzielnie, z poszanowaniem zasad ochrony danych osobowych.
Jak chroniony jest pracownik, który zgłasza naruszenie?
Ochronę zgłaszających opisują art. 53 ust. 3 i 4 ustawy o AML. Biuro ma obowiązek zapewnić pracownikom i innym osobom wykonującym czynności na jego rzecz ochronę przed działaniami o charakterze represyjnym lub pogarszającym ich sytuację (art. 53 ust. 3). Jednocześnie samo biuro, jego pracownicy i inne osoby nie mogą podejmować wobec zgłaszających takich działań – „w szczególności działań negatywnie wpływających na ich warunki pracy lub zatrudnienia” (art. 53 ust. 4).
Ustawa przewiduje też odrębny mechanizm ochronny dla osób wykonujących czynności związane z realizacją obowiązków sprawozdawczych wobec GIIF (art. 74, 86, 89 i 90). Osoby takie są chronione przed represjami (art. 53a ust. 1), a w razie ich wystąpienia mogą zgłosić sprawę Generalnemu Inspektorowi (art. 53a ust. 3). Szczegółowy sposób odbierania tych zgłoszeń określa rozporządzenie Ministra Finansów wydane na podstawie art. 53a ust. 4.
Jak wdrożyć procedurę w małym, kilkuosobowym biurze?
Także małe biuro musi wyznaczyć osoby odpowiedzialne za AML: kadrę kierowniczą wyższego szczebla (art. 6) oraz pracownika zajmującego kierownicze stanowisko, odpowiedzialnego za zgodność (art. 8). W działalności jednoosobowej zadania te wykonuje osoba prowadząca biuro (art. 9). To właśnie ta osoba zwykle odbiera zgłoszenia lub wyznacza do tego inną osobę w procedurze.
Przykład hipotetyczny: pięcioosobowe biuro może wskazać w procedurze dedykowany adres e-mail lub skrzynkę do zgłoszeń obsługiwaną przez właściciela, opisać, jak chroniona jest tożsamość zgłaszającego, oraz określić, jakie działania następcze podejmie po otrzymaniu zgłoszenia i kiedy usunie dane. Przed wprowadzeniem do stosowania procedura wewnętrzna lub jej aktualizacja podlega akceptacji kadry kierowniczej wyższego szczebla (art. 50 ust. 3). Procedurę trzeba utrzymywać w aktualności – o cyklu przeglądów piszemy we wpisie o aktualizacji oceny ryzyka i procedur AML.
Czym grozi brak procedury anonimowego zgłaszania naruszeń?
Niewdrożenie procedury z art. 53 jest naruszeniem wymienionym wprost w katalogu sankcyjnym: art. 147 pkt 10 ustawy o AML stanowi, że instytucja obowiązana, która nie dopełnia obowiązku wdrożenia tej procedury, podlega karze administracyjnej. Rodzaje kar wylicza art. 150 ust. 1 – od publikacji informacji o naruszeniu, przez nakaz zaprzestania określonych czynności, aż po karę pieniężną.
Dla biura rachunkowego górną granicę kary pieniężnej wyznacza art. 150 ust. 2: karę nakłada się do wysokości dwukrotności kwoty korzyści osiągniętej lub straty unikniętej, a gdy nie da się jej ustalić – do równowartości 1 000 000 euro. Podwyższone pułapy z art. 150 ust. 3 (20 868 500 zł lub równowartość 5 000 000 euro) nie dotyczą biur rachunkowych – przepis ten odnosi się wyłącznie do instytucji wskazanych w art. 2 ust. 1 pkt 1–5, 7–11, 24 i 25, wśród których biura rachunkowego (pkt 17) nie ma.
FAQ
Czy jednoosobowe biuro rachunkowe bez pracowników też musi mieć tę procedurę?
Art. 53 ust. 1 nakłada obowiązek na instytucje obowiązane bez progu wielkości czy liczby zatrudnionych, a procedura obejmuje nie tylko pracowników, lecz także „inne osoby wykonujące czynności na rzecz instytucji obowiązanej”. Ustawa nie zawiera wyłączenia dla mikrodziałalności, dlatego bezpiecznym podejściem jest przygotowanie procedury również w biurze jednoosobowym; w działalności jednoosobowej zadania osób odpowiedzialnych wykonuje osoba prowadząca biuro (art. 9).
Czy zgłoszenie naprawdę musi być anonimowe?
Ustawa mówi o „procedurze anonimowego zgłaszania” (art. 53 ust. 1), a wśród obowiązkowych elementów wymienia ochronę danych osobowych zgłaszającego oraz zasady zachowania poufności, gdy jego tożsamość zostanie ujawniona lub jest możliwa do ustalenia (art. 53 ust. 2 pkt 4 i 5). Procedura musi więc umożliwiać zgłoszenie bez ujawniania tożsamości i chronić te dane, jeśli mimo to staną się znane.
Czy procedurę anonimowego zgłaszania można połączyć z ogólną procedurą wewnętrzną AML?
Ustawa reguluje dwie odrębne kwestie: ogólna procedura wewnętrzna ma zawierać „zasady zgłaszania przez pracowników rzeczywistych lub potencjalnych naruszeń” (art. 50 ust. 2 pkt 8), a art. 53 wymaga odrębnej procedury anonimowego zgłaszania naruszeń z własnym, siedmioelementowym zakresem (art. 53 ust. 2). W praktyce dokumenty można zintegrować, pod warunkiem że znajdą się w nich wszystkie elementy wymagane przez art. 53 ust. 2.
Materiał informacyjny, nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na dzień 20.11.2026.
Źródła:
- Ustawa z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu – tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 644; akty zmieniające ogłoszone po tekście jednolitym: Dz.U. 2025 poz. 1669, Dz.U. 2026 poz. 875, Dz.U. 2026 poz. 1206 (żaden nie zmienia przepisów cytowanych w artykule). Przepisy cytowane: art. 2 ust. 1 pkt 17; art. 6; art. 8; art. 9; art. 50 ust. 2 pkt 6 i 8 oraz ust. 3; art. 53 ust. 1–4; art. 53a ust. 1, 3 i 4; art. 147 pkt 10; art. 150 ust. 1–3. Tekst: https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2025/644/text.pdf (dostęp: 20.11.2026).