Jak wygląda kontrola AML w biurze rachunkowym? Przebieg, uprawnienia kontrolerów i przygotowanie

Kontrola AML w biurze rachunkowym polega na sprawdzeniu przez Generalnego Inspektora Informacji Finansowej (GIIF), czy biuro wykonuje obowiązki z ustawy o AML. Biuro prowadzące usługowo księgi rachunkowe jest instytucją obowiązaną (art. 2 ust. 1 pkt 17 ustawy o AML), a kontrolę przeprowadzają co najmniej dwie imiennie upoważnione osoby (art. 133 ust. 1), które muszą okazać legitymację i upoważnienie (art. 134 ust. 1). Po kontroli powstaje protokół, a na jego podstawie wystąpienie pokontrolne z zaleceniami (art. 141–142). Status ten wyjaśniamy w osobnym wpisie o tym, kiedy biuro rachunkowe jako instytucja obowiązana podlega przepisom AML.

Ostatnia aktualizacja stanu prawnego: 09.10.2026

Kluczowe wnioski

• GIIF sprawuje kontrolę wykonywania obowiązków przez instytucje obowiązane (art. 130 ust. 1 ustawy o AML); kontrola może wynikać z rocznego planu albo być doraźna (art. 131 ust. 1 i 3).
• Kontroler musi okazać legitymację służbową i upoważnienie, które zawiera m.in. przedmiot i zakres kontroli oraz pouczenie o prawach i obowiązkach (art. 133 ust. 2, art. 134 ust. 1).
• Kontrolowana instytucja musi m.in. w wyznaczonym terminie przedstawić żądane dokumenty i materiały (art. 137 ust. 1); utrudnianie kontroli jest zagrożone grzywną (art. 157).
• Po kontroli biuro może zgłosić umotywowane zastrzeżenia do protokołu w terminie 14 dni od jego otrzymania (art. 141 ust. 7).

Kto kontroluje biuro rachunkowe?

Zgodnie z art. 130 ust. 1 ustawy o AML kontrolę wykonywania przez instytucje obowiązane obowiązków z zakresu przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu sprawuje Generalny Inspektor. Wśród zadań Generalnego Inspektora art. 12 ust. 1 pkt 7 wymienia sprawowanie kontroli nad przestrzeganiem tych przepisów.

Art. 130 ust. 2 pkt 1 lit. e ustawy o AML wymienia ponadto naczelników urzędów celno-skarbowych, którzy w ramach nadzoru lub kontroli sprawują kontrolę „w odniesieniu do instytucji obowiązanych kontrolowanych przez te organy”. Z samego brzmienia tego przepisu nie wynika, których instytucji obowiązanych to dotyczy, dlatego nie przesądzamy, czy dane biuro rachunkowe może zostać skontrolowane również przez ten organ.

Czy kontrola AML zawsze jest zapowiedziana w planie?

Nie. Zgodnie z art. 131 ust. 1 ustawy o AML kontrola jest przeprowadzana na podstawie rocznych planów kontroli, które zawierają wykaz podmiotów podlegających kontroli, zakres kontroli oraz uzasadnienie jej przeprowadzenia. Przy ich opracowywaniu uwzględnia się ryzyko prania pieniędzy i finansowania terroryzmu, określone w szczególności w krajowej ocenie ryzyka (art. 131 ust. 2). Art. 131 ust. 3 dopuszcza także kontrolę nieprzewidzianą w planie, czyli doraźną.

Jak rozpoznać prawidłowo rozpoczętą kontrolę?

Według art. 134 ust. 1 ustawy o AML czynności kontrolnych dokonuje kontroler po okazaniu legitymacji służbowej oraz upoważnienia. Okazanie może nastąpić także za pomocą środków komunikacji elektronicznej (art. 134 ust. 1a). Kontrolę przeprowadza co najmniej dwóch imiennie upoważnionych pracowników (art. 133 ust. 1).

Upoważnienie zawiera według art. 133 ust. 2 między innymi:

• podstawę prawną do przeprowadzenia kontroli,
• oznaczenie kontrolowanej instytucji obowiązanej i miejsce przeprowadzenia kontroli,
• przedmiot oraz zakres kontroli,
• datę rozpoczęcia kontroli oraz przewidywany czas jej trwania,
• pouczenie o prawach i obowiązkach kontrolowanej instytucji obowiązanej.

Gdzie i kiedy kontroler może działać?

Art. 135 ust. 1 ustawy o AML stanowi, że czynności kontrolnych dokonuje się w miejscu prowadzenia działalności oraz w każdym innym miejscu związanym z prowadzoną działalnością, w dniach i godzinach pracy kontrolowanej instytucji. Przy podejrzeniu przestępstwa lub przestępstwa skarbowego czynności niecierpiące zwłoki mogą być podejmowane także w dniach wolnych od pracy lub poza godzinami pracy, po uprzednim poinformowaniu osoby upoważnionej do reprezentowania instytucji (art. 135 ust. 2). Czynności dokonuje się w obecności osoby upoważnionej przez kontrolowaną instytucję, z wyjątkiem czynności podejmowanych poza miejscem określonym w art. 135 ust. 1 (art. 136 ust. 2 w związku z art. 135 ust. 3).

Czego kontroler może żądać od biura?

Art. 137 ust. 1 ustawy o AML zobowiązuje kontrolowaną instytucję do zapewnienia kontrolerowi warunków i środków niezbędnych do sprawnej kontroli, w szczególności do przedstawienia w wyznaczonym terminie żądanych dokumentów i materiałów oraz terminowego udzielania informacji. Instytucja ma też umożliwić sporządzanie kopii, filmowanie, fotografowanie i nagrania dźwiękowe oraz przedłożyć urzędowe tłumaczenia dokumentów w języku obcym mających znaczenie dla kontroli. Koszty tych obowiązków ponosi kontrolowana instytucja (art. 137 ust. 2). Po zakończeniu czynności, a przed podpisaniem protokołu, kontroler może poprosić o dodatkowe dokumenty i pisemne wyjaśnienia (art. 136 ust. 3).

Zgodność kopii dokumentów z oryginałem potwierdza osoba upoważniona do reprezentowania instytucji, wpisując klauzulę „za zgodność z oryginałem” i podpis (art. 139 ust. 2–3).

Jakie prawa ma osoba składająca wyjaśnienia?

Zgodnie z art. 138 ustawy o AML kontroler przed pierwszą czynnością informuje o prawach i obowiązkach oraz poucza o skutkach utrudniania kontroli i o odpowiedzialności za złożenie nieprawdziwych wyjaśnień lub zatajenie prawdy. Składający wyjaśnienia może odmówić odpowiedzi, gdy odpowiedź mogłaby narazić jego lub osoby, o których mowa w art. 83 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, na odpowiedzialność karną lub bezpośrednią szkodę majątkową. Odebranie ustnych wyjaśnień wymaga protokołu w dwóch egzemplarzach, z których jeden otrzymuje instytucja (art. 140 ust. 1); wyjaśnienia można też utrwalać urządzeniem rejestrującym po uprzednim poinformowaniu składającego (art. 140 ust. 3).

Jak wygląda przebieg po zakończeniu czynności kontrolnych?

Terminy z ustawy o AML układają się w następującą kolejność:

1. Protokół kontroli, sporządzany w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, doręcza się instytucji w terminie 30 dni od dnia zakończenia kontroli (art. 141 ust. 1 i 3).
2. Osoba upoważniona do reprezentowania instytucji parafuje każdą stronę jednego egzemplarza i przekazuje go GIIF w terminie 14 dni od doręczenia protokołu (art. 141 ust. 5).
3. Umotywowane zastrzeżenia do protokołu składa się w formie pisemnej lub elektronicznej w terminie 14 dni od otrzymania protokołu (art. 141 ust. 7).
4. Po rozpatrzeniu zastrzeżeń, nie później niż po 30 dniach od ich otrzymania, GIIF zmienia protokół aneksem albo doręcza na piśmie stanowisko w sprawie nieuwzględnionych zastrzeżeń (art. 141 ust. 8).
5. Wystąpienie pokontrolne kontroler sporządza w terminie 30 dni od doręczenia protokołu (gdy nie zgłoszono zastrzeżeń) albo stanowiska GIIF (art. 142 ust. 1).
6. W terminie 30 dni od otrzymania wystąpienia pokontrolnego instytucja przesyła GIIF informację o sposobie realizacji zaleceń lub o stanie ich realizacji, ze wskazaniem ostatecznego terminu wykonania (art. 142 ust. 4).

Wystąpienie pokontrolne zawiera ocenę działalności w zakresie objętym kontrolą, opis ustaleń (z wskazaniem naruszonych przepisów) oraz zalecenia pokontrolne ze wskazaniem sposobu i terminu usunięcia nieprawidłowości (art. 142 ust. 3). GIIF może też w każdym czasie odstąpić od dalszego przeprowadzania czynności kontrolnych; wtedy nie sporządza się protokołu kontroli (art. 143). W zakresie nieuregulowanym w rozdziale 12 ustawy o AML do kontroli stosuje się przepisy rozdziału 5 Prawa przedsiębiorców (art. 146).

Jakie mogą być konsekwencje stwierdzonych naruszeń?

Art. 147 pkt 1 i 2 ustawy o AML wskazuje, że karze administracyjnej podlega instytucja obowiązana, która nie dopełnia obowiązku wyznaczenia osoby odpowiedzialnej (art. 7 i 8) albo sporządzania oceny ryzyka i jej aktualizacji (art. 27 ust. 3). Art. 150 ust. 1 wymienia kary administracyjne: publikację informacji o instytucji i zakresie naruszenia w Biuletynie Informacji Publicznej, nakaz zaprzestania określonych czynności, cofnięcie koncesji lub zezwolenia albo wykreślenie z rejestru działalności regulowanej, zakaz pełnienia obowiązków na stanowisku kierowniczym (nie dłużej niż rok) oraz karę pieniężną. Zgodnie z art. 151 ust. 1 pkt 1 GIIF w zakresie naruszeń stwierdzonych w wyniku kontroli, o której mowa w art. 130 ust. 1, nakłada kary z art. 150 ust. 1 pkt 1, 2 i 5.

Odrębnie art. 157 przewiduje, że kto udaremnia lub utrudnia przeprowadzenie czynności kontrolnych, podlega grzywnie, a art. 137 ust. 3 pozwala kontrolerowi w razie utrudniania korzystać z pomocy funkcjonariuszy Policji. Ustawa wiąże więc z samym przebiegiem kontroli konsekwencje niezależne od jej merytorycznego wyniku. O procedurze, której posiadanie sprawdza się podczas kontroli, piszemy we wpisie o procedurze wewnętrznej AML w biurze rachunkowym, a o środkach bezpieczeństwa finansowego we wpisie o ŚBF w biurze rachunkowym.

FAQ

Czy kontroler może wejść do biura bez okazania dokumentów?

Nie. Zgodnie z art. 134 ust. 1 ustawy o AML czynności kontrolnych dokonuje kontroler po okazaniu legitymacji służbowej oraz upoważnienia z art. 133 ust. 2. Okazanie może nastąpić również elektronicznie (art. 134 ust. 1a).

Czy można nie zgodzić się z ustaleniami kontroli?

Tak. Art. 141 ust. 7 ustawy o AML daje kontrolowanej instytucji prawo zgłoszenia umotywowanych zastrzeżeń do protokołu w terminie 14 dni od jego otrzymania, a GIIF odpowiada aneksem do protokołu albo pisemnym stanowiskiem (art. 141 ust. 8).

Czy odmowa podpisania protokołu zwalnia z wykonania zaleceń?

Nie. Zgodnie z art. 141 ust. 6 ustawy o AML odmowa podpisania lub brak przekazania protokołu kontroli nie zwalnia kontrolowanej instytucji z wykonania zaleceń pokontrolnych z art. 142 ust. 3 pkt 3.

Materiał informacyjny, nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na dzień 09.10.2026.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu – tekst jednolity: obwieszczenie Marszałka Sejmu RP z dnia 9 maja 2025 r., Dz.U. 2025 poz. 644 (https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2025/644/text.pdf), pobrano 09.10.2026: art. 2 ust. 1 pkt 17; art. 12 ust. 1 pkt 7; art. 130 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 lit. e; art. 131 ust. 1–3; art. 133 ust. 1–2; art. 134 ust. 1 i 1a; art. 135 ust. 1–2; art. 136 ust. 2–3; art. 137 ust. 1–3; art. 138; art. 139 ust. 2–3; art. 140 ust. 1 i 3; art. 141 ust. 1, 3, 5–8; art. 142 ust. 1, 3–4; art. 143; art. 146; art. 147 pkt 1–2; art. 150 ust. 1; art. 151 ust. 1 pkt 1; art. 157.
2. Akty zmieniające ogłoszone po tekście jednolitym, sprawdzone 09.10.2026 w API ELI (https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2018/723): Dz.U. 2025 poz. 1669 (zmiana art. 72; w życie 30.06.2026), Dz.U. 2026 poz. 875 (zmiana art. 129f i 129h; w życie 01.01.2027), Dz.U. 2026 poz. 1206 (zmiana art. 2 ust. 1 pkt 1 i art. 89 ust. 1; w życie 11.01.2027). Żaden z nich nie zmienia przepisów cytowanych w tym wpisie.