Mity o AML w małych i średnich biurach rachunkowych: 5 przekonań sprawdzonych w ustawie

Nie – żaden z pięciu najczęstszych mitów o AML w małych i średnich biurach rachunkowych nie wynika z ustawy. Art. 2 ust. 1 pkt 17 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (dalej: ustawa o AML) wymienia wśród instytucji obowiązanych „podmioty prowadzące działalność w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych”, a w jego brzmieniu nie ma progu wielkości ani obrotu. Wielkość działalności wpływa na to, jak obowiązki się realizuje, a nie na to, czy obowiązują – szerzej o tym, dlaczego biuro rachunkowe jako instytucja obowiązana podlega ustawie, piszemy w osobnym przewodniku.

Ostatnia aktualizacja stanu prawnego: 23.10.2026

Podstawą jest tekst jednolity ustawy (Dz.U. 2025 poz. 644). Późniejsze akty zmieniające (Dz.U. 2025 poz. 1669, Dz.U. 2026 poz. 875 i Dz.U. 2026 poz. 1206) dotyczą innych przepisów niż cytowane poniżej.

Kluczowe wnioski

• Art. 2 ust. 1 pkt 17 ustawy o AML nie uzależnia obowiązku od wielkości biura ani klientów; art. 27 ust. 1 i art. 50 ust. 2 dopasowują do skali działalności sposób realizacji obowiązków.
• Ocenę ryzyka i zastosowane środki bezpieczeństwa finansowego trzeba dokumentować (art. 33 ust. 3, art. 34 ust. 3), a dokumentację przechowywać 5 lat (art. 49 ust. 1).
• Długoletnia znajomość klienta nie zwalnia ze środków bezpieczeństwa finansowego: art. 35 ust. 2 obejmuje także klientów, z którymi trwają stosunki gospodarcze.
• Naruszenia mogą skutkować karą administracyjną, w tym karą pieniężną (art. 147, art. 150), a osobie odpowiedzialnej za wykonanie obowiązków – karą do 1 000 000 zł (art. 154 ust. 1).

Mit 1: „Mam tylko małe firmy, więc AML mnie nie dotyczy” – czy to prawda?

Nie. Według art. 2 ust. 1 pkt 17 ustawy o AML o objęciu obowiązkami decyduje rodzaj działalności (usługowe prowadzenie ksiąg rachunkowych), a nie wielkość klientów. Zgodnie z art. 33 ust. 1 instytucje obowiązane stosują środki bezpieczeństwa finansowego wobec swoich klientów, bez wskazania wyjątku dla małych przedsiębiorców.

Skala klienta ma znaczenie na innym etapie: art. 33 ust. 3 pkt 5 wymienia poziom wartości majątkowych deponowanych przez klienta lub wartość przeprowadzonych transakcji jako jeden z czynników, które uwzględnia się przy dokumentowaniu rozpoznanego ryzyka. Klient o niewielkich obrotach może więc mieć niższe ryzyko, ale to wynik oceny, a nie powód, by jej nie robić.

Mit 2: „Mam małe biuro i wszystko wiem z głowy – dokumentacja jest zbędna” – czy to prawda?

Nie. Art. 33 ust. 3 ustawy o AML nakłada na instytucje obowiązane obowiązek dokumentowania rozpoznanego ryzyka oraz jego oceny, a art. 34 ust. 3 – dokumentowania zastosowanych środków bezpieczeństwa finansowego i wyników bieżącej analizy transakcji. Na żądanie organów kontroli instytucja ma wykazać, że zastosowała odpowiednie środki.

Ocenę ryzyka z art. 27 ust. 1 sporządza się, zgodnie z art. 27 ust. 3, w postaci papierowej lub elektronicznej i aktualizuje „w razie potrzeby, nie rzadziej jednak niż co 2 lata”. Kopie dokumentów i informacje uzyskane przy stosowaniu środków bezpieczeństwa przechowuje się przez 5 lat od zakończenia stosunków gospodarczych z klientem (art. 49 ust. 1 pkt 1). Brak dokumentowania lub przechowywania to naruszenia wymienione w art. 147 pkt 5 i 6.

Wielkość działalności wpływa na treść dokumentów: art. 50 ust. 2 wymaga, by wewnętrzna procedura uwzględniała charakter, rodzaj i rozmiar prowadzonej działalności. Nie znosi to jednak obowiązku jej wprowadzenia (art. 50 ust. 1). Więcej o podziale odpowiedzialności w biurze: kto odpowiada za AML w biurze rachunkowym.

Mit 3: „Klientów znam od lat, więc nie muszę ich weryfikować” – czy to prawda?

Nie. Art. 35 ust. 2 ustawy o AML stanowi, że instytucje obowiązane stosują środki bezpieczeństwa finansowego również wobec klientów, z którymi utrzymują stosunki gospodarcze, z uwzględnieniem rozpoznanego ryzyka – w szczególności gdy zmienił się charakter lub okoliczności stosunków gospodarczych albo dane klienta lub beneficjenta rzeczywistego.

Dodatkowo art. 34 ust. 1 pkt 4 zalicza do środków bezpieczeństwa finansowego bieżące monitorowanie stosunków gospodarczych klienta, w tym analizę transakcji pod kątem zgodności z wiedzą o kliencie oraz zapewnienie, że posiadane dokumenty, dane lub informacje są na bieżąco aktualizowane. Znajomość klienta jest więc punktem wyjścia do oceny ryzyka, ale jej nie zastępuje.

Mit 4: „Nie przyjmuję pieniędzy klientów, więc ryzyko prania mnie omija” – czy to prawda?

Nie. Art. 2 ust. 1 pkt 17 ustawy o AML definiuje instytucję obowiązaną przez rodzaj działalności, a nie przez to, czy biuro przyjmuje lub przekazuje pieniądze klientów. Obowiązki wynikają z relacji z klientem: art. 35 ust. 1 pkt 1 nakazuje stosować środki bezpieczeństwa finansowego przy nawiązywaniu stosunków gospodarczych, a art. 2 ust. 2 pkt 20 określa je jako „stosunki instytucji obowiązanej z klientem związane z działalnością zawodową instytucji obowiązanej, które w chwili ich nawiązywania wykazują cechę trwałości”.

Osobny próg dla gotówki (art. 35 ust. 1 pkt 3, 10 000 euro) dotyczy instytucji z art. 2 ust. 1 pkt 21–23, a więc nie biur rachunkowych. Dla instytucji z pkt 17 obowiązują m.in. podstawy z art. 35 ust. 1 pkt 1, pkt 2 lit. a (transakcja okazjonalna o równowartości 15 000 euro lub większej), pkt 5 (podejrzenie prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu) i pkt 6 (wątpliwości co do danych identyfikacyjnych klienta). Jak wygląda rola biura, gdy pojawia się podejrzenie, opisujemy w tekście o roli biura rachunkowego w systemie AML.

Mit 5: „Kary AML dotyczą banków, nie małych biur” – czy to prawda?

Nie. Art. 147 ustawy o AML wymienia obowiązki, których niedopełnienie przez instytucję obowiązaną podlega karze administracyjnej – wśród nich sporządzanie i aktualizację oceny ryzyka (pkt 2), stosowanie środków bezpieczeństwa finansowego (pkt 4), wprowadzenie wewnętrznej procedury (pkt 7) i udział w szkoleniach (pkt 9). Art. 147 nie zawęża kręgu adresatów do banków.

Zgodnie z art. 150 ust. 1 karami administracyjnymi są m.in. publikacja informacji o instytucji i zakresie naruszenia w Biuletynie Informacji Publicznej (pkt 1), nakaz zaprzestania określonych czynności (pkt 2) i kara pieniężna (pkt 5). Art. 150 ust. 2 przewiduje karę pieniężną do dwukrotności osiągniętej korzyści lub unikniętej straty, a gdy nie da się jej ustalić – do równowartości 1 000 000 euro; art. 150 ust. 3 ustala osobne limity dla instytucji z pkt 1–5, 7–11, 24 i 25 art. 2 ust. 1. Przy wyborze kary uwzględnia się m.in. wagę naruszenia, możliwości finansowe instytucji i uprzednie naruszenia (art. 150 ust. 4 pkt 1, 3 i 7). Ponadto art. 154 ust. 1 pozwala nałożyć na osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązków (art. 6–8) karę pieniężną do 1 000 000 zł.

Przegląd pozostałych przepisów ustawy ważnych dla księgowych znajdziesz w tekście ustawa AML – kluczowe artykuły dla księgowych.

FAQ

Czy klient będący mikrofirmą też podlega środkom bezpieczeństwa finansowego?

Tak. Art. 33 ust. 1 ustawy o AML nakazuje stosować je wobec klientów instytucji obowiązanej bez wyłączenia ze względu na wielkość klienta. Intensywność środków zależy od rozpoznanego ryzyka (art. 33 ust. 4).

Czy wielkość biura ma jakiekolwiek znaczenie dla obowiązków AML?

Tak, ale dla sposobu ich realizacji. Art. 27 ust. 1 stanowi, że działania związane z identyfikacją i oceną ryzyka są „proporcjonalne do charakteru i wielkości instytucji obowiązanej”, a art. 50 ust. 2 każe uwzględnić w procedurze charakter, rodzaj i rozmiar działalności.

Czy biuro świadczące usługi podatkowe, ale nieprowadzące ksiąg, też jest instytucją obowiązaną?

Może być. Art. 2 ust. 1 pkt 15a obejmuje przedsiębiorców, których podstawową działalnością jest sporządzanie deklaracji, prowadzenie ksiąg podatkowych oraz udzielanie porad, opinii lub wyjaśnień z zakresu prawa podatkowego lub celnego, o ile nie są innymi instytucjami obowiązanymi. Ocena zależy od rodzaju faktycznie wykonywanej działalności.

Materiał informacyjny, nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na dzień 23.10.2026.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu – tekst jednolity: obwieszczenie Marszałka Sejmu z 9 maja 2025 r., Dz.U. 2025 poz. 644; art. 2 ust. 1 pkt 15a, 17, 21–23 i ust. 2 pkt 20, art. 27 ust. 1 i 3, art. 33 ust. 1, 3 i 4, art. 34 ust. 1 pkt 4 i ust. 3, art. 35 ust. 1 i 2, art. 49 ust. 1, art. 50 ust. 1 i 2, art. 147, art. 150 ust. 1–4, art. 154 ust. 1; https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2025/644/text.pdf; pobrano 23.10.2026.
2. Ustawa z dnia 17 października 2025 r. o zmianie ustawy o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego… oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2025 poz. 1669, art. 6 (zmiana art. 72 ustawy o AML; cytowanych przepisów nie dotyczy); https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2025/1669/text.pdf; pobrano 23.10.2026.
3. Ustawa z dnia 11 czerwca 2026 r. o zmianie niektórych ustaw w celu uproszczenia procedur administracyjnych…, Dz.U. 2026 poz. 875, art. 15 (zmiana art. 129f i 129h ustawy o AML; cytowanych przepisów nie dotyczy); https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/875/text.pdf; pobrano 23.10.2026.
4. Ustawa z dnia 31 lipca 2026 r. o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2026 poz. 1206, art. 33 (zmiana art. 2 ust. 1 pkt 1 i art. 89 ust. 1 ustawy o AML; cytowanych przepisów nie dotyczy); https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/1206/text.pdf; pobrano 23.10.2026.